Double click to edit
Eveneens heeft de gedachte bestaan dat ons wapen wellicht toebehoort aan de familie Micrander (Kleinmann), dit in verband met het militaire verleden van deze familie. Uit navraag op het eerder aangehaalde forum werd meegedeeld ons wapen geen gelijkenissen vertoont met de wapens van de familie (Von) Micrander. Het volgende werd vervolgens (in Duits) meegedeeld:
Volgens de heer Ten Houte de Lange was het in de tijd waarin de naamswijziging plaatsvond (rond 1599) ondenkbaar om de familienaam te "verlatijnsen" of te "vergrieksen" indien de persoon in kwestie niet tevens een maatschappelijke positie van betekenis zou hebben bekleed. Alleen al het feit dat de naam "vergriekst" is zou al genoeg moeten zijn om aan te nemen dat de Macranders daadwerkelijk een wapen hebben gevoerd. Of dat hetzelfde wapen is, dat elders op deze website is afgebeeld, staat vooralsnog niet vast.
Op mijn verzoek heeft de heer Ten Houte de Lange van het N.I.G.H.O. een (beperkt) onderzoek gedaan naar een bewijsplaats of bron van het wapen Macrander zoals de familie dat sedert de toezending daarvan door de heer A.R. Kleyn in 1960 voert. Hierna een uittreksel van het onderzoeksverslag. Voor de integrale tekst verwijs ik u naar het bijgevoegde pdf-bestand dat hier te downloaden is.
Om niets te missen werd zowel op de naam Macrander als op de naam Langemann gezocht. Het zou immers kunnen zijn, dat de heer Kleyn zich op de oorspronkelijke naam gebaseerd heeft.
Eerst werden de grote Duitse Wapenboeken geraadpleegd, vervolgens enkele kleinere werken. Géén van deze Duitse boeken leverde enig resultaat op. De Nederlandse wapenboeken die werden geraadpleegd, vermelden eveneens geen wapen Macrander. Hetzelfde geldt voor verschillende wapenregisters die werden bekeken. Ook de bekendste Nederlandse wapencollectie en enkele andere geraadpleegde collecties vermelden de naam Macrander niet. Het wapen zoals dat door de heer Kleyn destijds werd verstrekt kon op basis van het verrichte (beperkte) onderzoek niet worden herleid tot een feitelijke bron.
De wapenfiguur de strijdknots komt tamelijk zelden voor. De veronderstelling dat de knots als symbool voor de naam is genomen ligt wel voor de hand. Wildemannen (reus = een lange man … Langemann) worden in de heraldiek vrijwel altijd met een knots afgebeeld. Door nu de knots te kiezen als pars pro toto (deel voor het geheel) en deze te vervangen door de mooiere strijdknots (of: 'morgenster'), is de naam symbolisch verklaard.
Het wapen heeft hoegenaamd niets te maken met het (al eerder genoemde) wapen van een familie Schlegelberger, die drie strijdknotsen naast elkaar op een drietoppige heuvel voert.
Het onderzoek was beperkt, dus niet uitputtend. Het kan goed mogelijk zijn, dat ooit uit een zegelcollectie of een archief het wapen toch nog opduikt. Gericht onderzoek in Nederland lijkt niet erg zinvol, gezien het onderzoek dat reeds heeft plaatsgevonden. Wellicht leveren (toekomstige) naspeuringen in de plaatsen van herkomst in Duitsland (bijvoorbeeld naar grafstenen e.d.) iets op. Gezien de maatschappelijke positie van Arnold Langemann (Macrander) destijds en de naamswijziging, lijkt het namelijk alleszins denkbaar dat door de familie vroeger ooit een wapen werd gevoerd. In een tweede e-mail schreef de de heer Ten Houte de Lange van het N.I.G.H.O.: "De kans dat hij gezegeld heeft acht ik groot."
.
Zoals reeds eerder vermeld komt de strijdknots (in Duits: Streitkolbe, maar ook wel Bengel, Klüppel, Schlegel of Morgenstern genoemd) weinig voor, maar toevallig is het teken in de omgeving van Helsen (Waldeck) zeer 'geliefd' geweest, met name eind 14e eeuw toen de Bengler Ritterbund (ook wel: Bengeler- of Klüppelgesellschaft) aktief was, waaraan ook de heren Otto von Holthausen en zijn broer Hermann von Holthausen uit Helsen deelnamen. De Bengel (een morgenster of strijdknots) was het wapenbeeld van het genootschap.
De adelijke familie Von Holthausen uit Helsen (nabij Mengeringhausen, de geboorteplaats van Arnold) heeft destijds een familiewapen gevoerd met gekruisde strijdkolven (strijdknotsen). Ook in dit wapen zijn de kleuren rood en zilver gebruikt. (Schild: In zilver twee rode strijdknotsen, verhoogd met een rode roos. Dekkleden rood, gevoerd van zilver.) Het lijkt voor de hand liggend dat Arnold inspiratie heeft opgedaan bij de familie Von Holthausen.
"Wie schön leuchtet
der Morgenstern"
Wapen van Waldeck
Hoewel het gezien hun maatschappelijke positie heel aannemelijk is dat Arnold Langemann (Macrander) (raadsheer en procurator), Philips Josias Macrander (raadsheer, schepen, burgemeester en consul in/van Wetzlar) en/of Jost Philips Macrander (burgemeester van Wetzlar) gezegeld hebben, is de bron van het thans bekende familiewapen met strijdknotsen tot op heden helaas nog niet gevonden. Natuurlijk hoeven we de moed niet op te geven nu het wapen in primaire bronnen (wapenboeken, wapenrollen) kennelijk niet voorkomt. Ook secundaire bronnen (privé-collecties, oude notariële archieven, oude grafstenen e.d.) kunnen afbeeldingen van een zegel of huismerk bevatten.
M A C R A N D E R
(Tekening door Hans K. Nagtegaal, 2009)
In vroegere tijden onderscheidden sommige mensen zich door hun maatschappelijke positie. Deze positie maakte het voor hen soms noodzakelijk een familiewapen te voeren. In de loop der tijden zijn talrijke van deze familiesymbolen door verschillende oorzaken helaas in de vergetelheid geraakt. Er zijn thans velen die onkundig zijn van het bestaan van hun eigen voorouderlijke familiewapen.
In 1960 werd Theodorus Albertus (Theo) Macrander (*1895-†1962) uit Eindhoven benaderd door de heer dr. A.R. Kleyn van het Historisch-Genealogisch en Heraldisch Archief in Zeist. De heer Kleyn wees Theo Macrander op het bestaan van het wapen der familie Macrander. Welke Macrander (of Langemann) het wapen oorspronkelijk gevoerd zou hebben, is momenteel niet bekend. Het wapen zou volgens de heer dr. A.R. Kleyn vermeld staan in Siebmachers Grosses Wappenbuch. Echter, in tegenstelling tot hetgeen de heer Kleyn destijds heeft vermeld, komt de naam Macrander niet voor in Siebmachers Grosses Wappenbuch. Kennelijk heeft de heer Kleyn zich bij de vermelding van het wapenboek of de vindplaats vergist. En hier begint dan ook de zoektocht naar de oorsprong van het wapen...
De heer Kleyn was niet altijd even zorgvuldig in zijn handelswijze, "... maar niet om hen (zijn klanten) opzettelijk een foutief wapen te verkopen. Daarvoor was hij te veel vakman (in heraldiek) en - misschien moet ik dat ook wel zeggen - toch wat te veel de genealoog. Ik denk dat eventuele klanten door hem vaak op het niet behoren van het wapen bij hun familie zijn gewezen ...", aldus de heer R.F. Vulsma in een publicatie in het "Heraldisch Tijdschrift" van het N.G.V., 2e kwartaal 2003.
Tijdens een poging in 1992 om de heer dr. A.R. Kleyn telefonisch te bereiken om wat vragen te stellen over de vindplaats van het wapen, werd mij destijds meegedeeld dat de heer Kleyn halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw is overleden. Voor zijn dood heeft hij zijn gehele archief verkocht aan dr. Cornelis (Cor) Pama (*1917-†1994), de bekende auteur van diverse heraldische en genealogische boeken en publicaties, die enige tijd later is geëmigreerd naar Zuid-Afrika. Ook deze heer Pama is inmiddels overleden. Waar de oorspronkelijke Kleyn-collectie thans is, is niet bekend. Een deel van de Pama-collectie is in handen van de Nationale Bibliotheek van Zuid-Afrika (NLSA). Een contactpersoon in Zuid-Afrika wist mij te vertellen dat niet alleen de Pama-collectie is opgesplitst, maar kennelijk ook de Kleyn-collectie. In dit deel van de Pama-collectie bevinden zich in ieder geval geen delen van de Kleyn-collectie. Waarschijnlijk is de (gesplitste) Kleyn-collectie nog steeds in Nederland.
Ik heb eveneens contact opgenomen met de heer Karel van den Sigtenhorst, de bekende en zeer kundige heraldisch tekenaar van het wapen. De heer Van den Sigtenhorst kon echter geen uitsluitsel geven over de authenticiteit en de herkomst van het wapen.
In Siebmachers Grosses Wappenbuch en andere wapenboeken komen overigens wel de namen Langmann en Langermann (und Erlencamp) enkele keren voor, echter met vermelding van andere wapens. De familie Langmann en Langermann (und Erlencamp) zijn beide afstammelingen van het oude, patricische geslacht Langmann uit Nürnberg. Het vermoeden bestaat dat ook de familie Langemann (inclusief Macrander) afstamt van deze Nürnberger familie. Nader onderzoek hieromtrent zal nodig zijn.

Tinnen bord ter herinnering aan de eerste, Nederlandse familie-reünie op 09-09-1979
"Oberst Wilhelm von Micrander [1662] hatte folgendes Wappen:
In Silber ein auf einem schwarzen Roß dahin sprengender geharnischter Reiter mit befiedertem Helm ein Schwert schwingend."
"Obrist Georg Adolph von Micrander [1682] hatte folgendes Wappen:
Gespalten, vorne in Silber drei schwarze gekrönte Adlerköpfe nebeneinander [Wappen Bartholdi], hinten auf Rot einen geharnischten Ritter mit blankem Schwert."
"Zwei weitere Wappen Micrander haben in quadriertem Schild ein Mittelschild mit einem geharnischten Ritter in Rot."
Tot zover de naam Lang(er)mann, terug naar Macrander. De heer Christoph E.G. ten Houte de Lange van het Nederlands Instituut voor Genealogisch en Heraldisch Onderzoek (auteur van het Nederland's Wapenboek deel I en II, en vele publicaties) heeft - net als de heer Kleyn - aangegeven dat de naam Macrander zeldzaam is en dat het zeer waarschijnlijk is dat alle naamdragers dezelfde stamvader hebben.
Strijdknotsen in familiewapens zijn eveneens zeldzaam. Op een Duits heraldisch forum werd opgemerkt dat ons wapen veel gelijkenissen vertoont met het wapen van de Duitse familie Schlegelberger. Mijn vraag aan de heer Ten Houte de Lange, of het Macrander wapen mogelijk een (onrechtmatige) kopie zou kunnen zijn van het wapen van de familie Schlegelberger, werd na controle in Siebmacher direct met "neen" beantwoord.
Binnen de familie bestaat de gedachte dat de drie strijdknotsen (morgensterren) symbool zouden kunnen staan voor de diensten van Arnold Langemann (Macrander) aan de drie verschillende lijnen van de graven van Waldeck. De graven van Waldeck hadden een prominente (morgen)ster op hun wapenschild. Een andere mogelijkheid is dat hij geïnspireerd is geraakt door de morgenster uit het lied (koraal) "Wie schön leuchtet der Morgenstern", dat werd gecomponeerd door Philipp Nicolai, de broer van de eerste vrouw van Arnold, Margaretha Nicolai.
M A C R A N D E R
(Tekening door Karel van den Sigtenhorst, 1960)
Het N.I.G.H.O. adviseert om het Macrander wapen te handhaven zoals het sedert 1960 reeds door de familie wordt gevoerd. Ook volgens de heer Klaas Padberg Evenboer (lid van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde, de Nederlandse Genealogische Vereniging Afd. Heraldiek, Herold (Berlin) en de Société Suisse d'Héraldique) kan het wapen zondermeer geregistreerd worden bij het CBG of de NGV.
Het familiewapen is:
a) volkomen uniek;
b) een goed ontwerp (geheel volgens de heraldische tradities);
c) sedert 1960 door de familie gevoerd als zijnde het Macrander-wapen.
Registratie is ter voorkoming van usurpatie (wederrechtelijke inbezitneming of toeëigening) door derden. Daarnaast voorkomt registratie dat het familiewapen (wederom) in de vergetelheid raakt.
Bij een bezoek in 2009 aan het Stadt- und Industriemuseum in Wetzlar werd in een vitrine een burgemeestersscepter aangetroffen van eind 16e eeuw. Het bleek te gaan om een gotische strijdknots (Kürissbengel). Dit oorspronkelijke als wapen bedoeld instrument bleek in latere tijden door de burgemeesters van Wetzlar als burgemeestersscepter te zijn gebruikt.
Wapen Von Holthausen
Een logische vraag zou zijn waarom Johann Henrich Martin Macrander, Johan Caspar Macrander en Johann Matthäus Macrander dit wapen met 3 strijdknotsen niet als hun zegel hebben gebruikt. Dit kan meerdere oorzaken hebben:
1. Indien het wapen met de 3 strijdknotsen daadwerkelijk een oud wapen betreft, dan zou het kunnen zijn dat de hiervoor genoemde heren niet
gerechtigd waren dit wapen te voeren, bijvoorbeeld omdat zij geen rechtstreekse nakomelingen waren van de oorspronkelijke wapenvoerder.
2. Een andere reden zou kunnen zijn dat het wapen met de 3 strijdknotsen reeds aan het begin van de 18e eeuw in de vergetelheid
was geraakt.
3. Het zou natuurlijk ook kunnen zijn dat er in vroegere tijden nooit een wapen met 3 strijdknotsen heeft bestaan, en dit wapen (ons bekend
sinds 1960) dus niet ouder is dan vijftig jaar.
Het is in ieder geval wel opvallend dat het elders op deze website besproken zegel van Johann Henrich Martin Macrander en het zegel van Johan Caspar Macrander overeenkomsten met elkaar lijken te vertonen, immers beide lijken ze soortgelijke symbolen te bevatten, namelijk: (een) leeuw(en) en een boom.
Wanneer tegelijk in ogenschouw wordt genomen dat ook de zwager van Arnold Langemann (Macrander) - de beroemde en invloedrijke reformator Philipp Nicolai (die waarschijnlijk grote invloed heeft gehad op Arnold Langemann-Macrander) - een boom als wapen heeft gevoerd, dan lijkt het aannemelijk dat de zegels van Johann Henrich Martin en Johan Caspar gebaseerd zijn op een ouder voorouderlijk en gemeenschappelijk familiewapen. Zij vertegenwoordigen immers twee afzonderlijke takken in de Macrander-stamboom. Wellicht betekent een en ander dat Arnold Langemann (Macrander) een wapen heeft gevoerd met een boom en leeuw(en) in plaats van 3 strijdknotsen.
Waarom Johann Matthäus Macrander (de oudere broer van Johann Henrich Martin) dan een totaal afwijkend wapenbeeld voor zijn zegel heeft gebruikt, is niet bekend. Het kwam wel vaker voor dat iemand binnen een familie besloot om een nieuw, afwijkend wapen te voeren in plaats van het oudere voorouderlijke wapen.
Om deze redenen is de registratie van het wapen met de 3 strijdknotsen in de 'Deutsche Wappenrolle' bij de Herold in Berlijn, dan ook tijdelijk opgeschort in afwachting van de verder uitkomsten van nog lopende onderzoeken. Wordt vervolgd...